IX-XII асрларда ислом дини муҳим рол ойнайди, мусулмон Шарқида кенг тарқалиб, жаҳон дини даражасигача кўтарилган, араб халифалигининг олиб борган сиёсати натижасида ўзининг ҳақ-ҳуқуқларидан ажралиб, маданияти оёқ ости қилинган Мовароуннаҳр аҳолиси ўз эътиқоди ва хат-саводидан маҳрум бўлиб, ва бошқалар.