Uglevodlar va glukozaUglevodlar — organizm uchun asosiy energiya manbai bo‘lib, ular uglerod (C), vodorod (H) va kislorod (O) atomlaridan tashkil topgan organik moddalar hisoblanadi. Uglevodlar hujayralarda energiya ishlab chiqarish, zaxira moddalar hosil qilish va hujayra tuzilmalarini barpo etishda muhim rol o‘ynaydi.Uglevodlarning asosiy vakili — glukoza. Glukoza qon orqali barcha hujayralarga yetkaziladi va hujayra ichida turli metabolik yo‘llar orqali parchalanadi yoki boshqa moddalar sintezida ishtirok etadi.GlikolizGlikoliz — glukozaning hujayra sitoplazmasida fermentlar yordamida parchalanib, piruvat hosil bo‘lish jarayonidir. Bu jarayon kislorod ishtirokisiz ham kechishi mumkin.Glikolizning ahamiyati:Tez energiya (ATP) hosil qiladiBarcha hujayralarda sodir bo‘ladiKislorod yetishmasa ham davom etadiNatijasi:1 molekula glukozadan:2 molekula piruvat2 molekula ATP (sof foyda)2 molekula NADH hosil bo‘ladiGlikoliz hujayra energiya almashinuvining eng muhim va dastlabki bosqichidir.GlyukoneogenezGlyukoneogenez — uglevod bo‘lmagan moddalardan (masalan, aminokislotalar, sut kislotasi, glitserin) glukoza sintezi jarayonidir. Bu jarayon asosan:JigarQisman buyraklarda amalga oshadi.Glyukoneogenezning vazifasi:Qondagi glukoza miqdorini me’yorida saqlashOchlik paytida miya va eritrotsitlarni glukoza bilan ta’minlashGlyukoneogenez glikolizga qarama-qarshi jarayon bo‘lib, energiya sarfi talab etadi.Pentozofosfatli yo‘lPentozofosfatli yo‘l — glukozaning oksidlanish yo‘li bo‘lib, u asosan:NADPHRiboza-5-fosfat hosil bo‘lishiga xizmat qiladi.Pentozofosfatli yo‘lning ahamiyati:NADPH — yog‘ kislotalari va steroidlar sintezida ishtirok etadiAntioksidant himoyani ta’minlaydiRiboza-5-fosfat — nuklein kislotalar (DNK, RNK) sintezi uchun zarur