Gana davlati Gʻarbiy Afrikada milodiy 4-5-asrlarda tashkil topgan. Niger va Senegal daryolari oraligʻida joylashgan, savdo yoʻllari ustida strategik ahamiyatga ega boʻlgan. Tuz va oltin eksport qilgan. 8-asrda markazlashgan boshqaruv tizimi, 11-asrda islom madaniyati tarqalgan. 1076-yilda bosib olingan